Ιστορία: το ιερό της βροχής και το μάρμαρο των Αθηναίων

Ο Υμηττός είναι δεμένος με την ιστορία της αρχαίας Αθήνας. Οι ίδιοι οι Αθηναίοι τον έβλεπαν κάθε μέρα, και τον είχαν κάνει τόπο λατρείας.

Το ιερό του Δία Ομβρίου. Στην κορυφή υπήρχε ιερό του Δία Ομβρίου, του «βροχοδότη», με πολλά αναθήματα κυρίως του 8ου και 7ου αιώνα π.Χ. Ο χώρος βρίσκεται σήμερα μέσα σε στρατιωτική εγκατάσταση και δεν είναι επισκέψιμος.

Μάρμαρο και μέλι. Στη δυτική πλευρά λειτουργούσαν λατομεία μαρμάρου. Το μάρμαρο χρησιμοποιήθηκε για μνημεία των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων. Στη δυτική πλαγιά σώζεται και αρχαία καλύβα λατόμων, ένα από τα δύο κτίσματα της αρχαίας Αττικής που διατηρούν τη στέγη τους, κατά την αγγλική Wikipedia. Το βουνό ήταν γνωστό και για το θυμαρίσιο μέλι του.

Οι πρώτοι ανασκαφείς. Το 1921 ο J. M. Prindle του Πανεπιστημίου Harvard ανακάλυψε έναν μικρό γεωμετρικό και κλασικό χώρο. Το 1923 ο Carl Blegen έκανε δοκιμαστική ανασκαφή και το 1924 ο T. Leslie Shear ανέσκαψε τον χώρο με δικά του έξοδα.

Βυζαντινά χρόνια. Στα βυζαντινά χρόνια η λατρεία συνεχίστηκε με μοναστήρια. Στη Μονή Καισαριανής ο σημερινός ναός (καθολικό), αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου, χρονολογείται γύρω στο 1100. Η Μονή του Κυνηγού τοποθετείται στις αρχές του 12ου αιώνα και μνημονεύεται σε επιστολή του Μιχαήλ Χωνιάτη το 1207. Οι τοιχογραφίες του καθολικού της Καισαριανής είναι όμως οθωμανικών χρόνων: σύμφωνα με την επιγραφή, ζωγραφίστηκαν το 1682 από τον Ιωάννη Ύπατο.