Μονές και ναοί

Μονές και ναοί

Μονή Καισαριανής. Είναι το πιο γνωστό μνημείο του βουνού και βρίσκεται στη δυτική πλευρά. Ο χώρος λατρευόταν από την αρχαιότητα, πιθανότατα για την Αφροδίτη. Ερείπια μεγάλης παλαιοχριστιανικής βασιλικής σώζονται δυτικά, και ο σημερινός ναός, το καθολικό, αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου, χρονολογείται γύρω στο 1100.

Ο νάρθηκας και οι τοιχογραφίες είναι οθωμανικών χρόνων. Σύμφωνα με την επιγραφή στη δυτική πλευρά, οι τοιχογραφίες ζωγραφίστηκαν το 1682 από τον Ιωάννη Ύπατο με χορηγία της οικογένειας Μπενιζέλου. Στο συγκρότημα υπάρχουν επίσης η τραπεζαρία (πιθανόν 16ος ή 17ος αιώνας), τα κελιά και το λουτρό, που στην Τουρκοκρατία έγινε ελαιοτριβείο.

Διαφορά πηγών: το άρθρο για τον Υμηττό στην αγγλική Wikipedia γράφει ότι η μονή ιδρύθηκε τον 2ο αιώνα μ.Χ., ενώ το ειδικό άρθρο για τη μονή τοποθετεί την ίδρυση γύρω στο 1100, ημερομηνία του σωζόμενου ναού. Ακολουθούμε το ειδικό άρθρο και δεν δίνουμε ημερομηνία ίδρυσης ως βέβαιη.

• Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Βρίσκεται ανάμεσα στον Χολαργό και τον Παπάγου.
• Μονή Προδρόμου του Κυνηγού (Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού). Σήμερα είναι γυναικείο κοινόβιο. Το όνομα προέρχεται από τον κτήτορα, κάποιον Βασίλειο ή Ιωάννη Κυνηγό, ή Φιλόσοφο, και οι μοναχοί την έλεγαν «του κυνηγού των φιλοσόφων». Η ίδρυσή της τοποθετείται στις αρχές του 12ου αιώνα και η μονή μνημονεύεται σε επιστολή του Μιχαήλ Χωνιάτη το 1207. Επιγραφή κάτω από τη μονή αναφερόταν στο έτος κατασκευής του δρόμου που περνά από εκεί, 1238. Γιορτάζει στις 29 Αυγούστου. Ο Νίκος Καζαντζάκης σκόπευε να ιδρύσει εκεί πνευματική κοινότητα τη δεκαετία του 1920. Το λήμμα της Βικιπαίδειας δεν έχει παραπομπές στο κείμενο, γι' αυτό τα στοιχεία δίνονται ως ένδειξη και όχι ως τεκμηριωμένο συμπέρασμα.
• Μονή Αγίου Ιωάννη Προδρόμου Καρέα. Στις δυτικές πλαγιές, κοντά στη συνοικία του Καρέα.
• Μονή Αστερίου. Αφιερωμένη στους Ταξιάρχες, στις δυτικές πλαγιές. Δεν είναι γνωστό πότε ιδρύθηκε: πολλές δημοσιεύσεις τη βάζουν στον 11ο έως 13ο αιώνα, ενώ ο Χαράλαμπος Μπούρας τη χρονολόγησε στον 16ο. Το όνομά της πιθανόν παραπέμπει στον Όσιο Λουκά τον Στειριώτη. Το καθολικό έχει τρούλο και βρίσκεται στο κέντρο της αυλής, με κελιά στη βόρεια πτέρυγα και τετράπλευρο περίβολο.

Για τις άλλες μονές έχουμε μόνο μία δευτερεύουσα πηγή. Ιδρυτές, ακριβείς χρονολογίες και ιστορία τους δεν αναφέρονται, γιατί δεν βρέθηκε επαληθευμένη πηγή.