Ιστορία: Φραγκοκρατία. Ένα βυζαντινό μοναστήρι σε μια εποχή αλλαγών

Μετά την Τέταρτη Σταυροφορία (1204) η Αθήνα πέρασε σε φραγκικά χέρια. Για τον Υμηττό οι γραπτές μαρτυρίες είναι λίγες. Το καλύτερο παράθυρο προς την εποχή είναι η Μονή Καισαριανής. Στις πηγές της εποχής η μονή εμφανίζεται και ως Κυριανή ή Σάνκτα Συργιανή.

Ένα μοναστήρι που έμεινε ορθόδοξο. Σύμφωνα με την αγγλική και την ελληνική Wikipedia, που βασίζονται στο Oxford Dictionary of Byzantium, η μονή μνημονεύεται από τον Πάπα Ιννοκέντιο Γ΄ μετά την Τέταρτη Σταυροφορία. Φαίνεται όμως ότι έμεινε σε ορθόδοξα χέρια, σε αντίθεση με άλλες εκκλησίες και μονές που πέρασαν σε λατίνους κληρικούς. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής γράφει ότι η μονή ιδρύθηκε στα τέλη του 11ου ή στις αρχές του 12ου αιώνα, πιθανώς για να μεταφερθεί το κέντρο λατρείας από τον λόφο των Ταξιαρχών σε πιο ασφαλή και λιγότερο ορατή θέση. Το «πιθανώς» είναι της Εφορείας.

Μια εκκλησία της εποχής. Στα νοτιοδυτικά της μονής σώζεται, ερειπωμένη σήμερα, μονόκλιτη εκκλησία που χτίστηκε κατά τη Φραγκοκρατία (ίδιες πηγές).

Ένας ναός της εποχής στον λόφο των Πατέρων. Στη Φραγκοκρατία χτίστηκε στον λόφο του «Κοιμητηρίου των Πατέρων» ο ναός του Αγίου Μάρκου, γνωστός και ως Φραγκομονάστηρο. Το Υπουργείο Πολιτισμού σημειώνει ότι στον ίδιο λόφο σώζονται ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής και ναού του 10ου αιώνα. Τον 17ο αιώνα χτίστηκε εκεί ο ναός των Ταξιαρχών.

Μέλι και έσοδα. Οι μοναχοί ζούσαν από ελαιώνες, αμπέλια και μελίσσια. Η Φιλοδασική Ένωση Αθηνών παραθέτει επιστολή του Μιχαήλ Χωνιάτη του 1209, όπου αναφέρεται ότι αγοράστηκαν κυψέλες μελισσών και παραδόθηκαν στον ηγούμενο της Μονής Καισαριανής, για να βόσκουν στον Υμηττό. Η ελληνική Βικιπαίδεια προσθέτει ότι τέσσερα χρόνια αργότερα ο Χωνιάτης παραπονέθηκε πως δεν είχε πάρει έσοδα, και ο ηγούμενος απάντησε ότι τα μελίσσια είχαν καταστραφεί. Αυτό το δεύτερο σημείο δεν έχει παραπομπή στη Βικιπαίδεια. Οι μοναχοί φημίζονταν και για φάρμακα από βότανα.

Η Μονή του Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού. Η Μονή του Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού τοποθετείται στις αρχές του 12ου αιώνα. Κάτω από τη μονή υπήρχε επιγραφή που μνημόνευε το 1238 ως έτος κατασκευής του δρόμου που περνά από εκεί. Η πληροφορία προέρχεται από τη Βικιπαίδεια, που παραπέμπει στον Νερούτσο (1889).

Η Μονή Αστερίου. Για τη Μονή Αστερίου δεν είναι γνωστό πότε ιδρύθηκε. Πολλές δημοσιεύσεις την τοποθετούν ανάμεσα στον 11ο και στον 13ο αιώνα, ενώ ο Χαράλαμπος Μπούρας την χρονολόγησε στον 16ο. Έτσι οι πηγές διαφωνούν και δεν δίνουμε μία ημερομηνία.