Ιστορία: Νεότερα χρόνια. Ένα δάσος που φυτεύτηκε ξανά

Η νεότερη ιστορία του Υμηττού είναι ιστορία απώλειας και επανόρθωσης. Το πράσινο που βλέπουν σήμερα οι Αθηναίοι στη βόρεια πλευρά δεν υπήρχε πάντα.

Οι πρώτες φυτεύσεις. Σύμφωνα με τη Φιλοδασική Ένωση Αθηνών, η Ένωση ασχολούνταν με δάσος στην Καισαριανή ήδη από το 1924. Έπεισε την κυβέρνηση της εποχής να κηρύξει αναδασωτέο το μεγαλύτερο τμήμα και, μαζί με το Υπουργείο Στρατιωτικών, φύτεψε πεύκα και κυπαρίσσια δίπλα στη λεωφόρο Καισαριανής.

Οι πρόσφυγες. Η Καισαριανή γεννήθηκε από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Από την άνοιξη του 1923 πρόσφυγες από τα παράλια της Μικράς Ασίας εγκαταστάθηκαν πρόχειρα σε κωνικές σκηνές του στρατού, στην ανατολική πλευρά του κέντρου της Αθήνας, κοντά στο Νοσοκομείο Λοιμωδών Νοσημάτων Συγγρού. Το 1934 η Καισαριανή αποσπάστηκε από τον Δήμο Αθηναίων και έγινε ξεχωριστός δήμος. Ο Βύρωνας έγινε αυτοτελής δήμος επίσης το 1934, με πρώτο δήμαρχο τον Μικρασιάτη γιατρό Νικόλαο Φραγκιάδη. Ο Καρέας εποικίστηκε μαζικά από το 1957 ή το 1958, αρχικά από πρόσφυγες Αρμένιους, Ελληνορουμάνους και Ελληνοποντίους.

Κατοχή. Κατά τον ίδιο φορέα, οι κατακτητές αποψίλωσαν το βουνό και αργότερα κάτοικοι των γύρω συνοικισμών έκοψαν δέντρα για καύσιμη ύλη. Στο βιβλίο της «Ο Υμηττός» η Διδώ Καλλέργη γράφει ότι σώθηκε μόνο το ιδιωτικό δάσος Νάστου, δεξιά του Καρέα.

Το Σκοπευτήριο Καισαριανής. Στην Καισαριανή οι Γερμανοί επέλεξαν το Σκοπευτήριο ως τόπο εκτέλεσης αγωνιστών. Η πρώτη εκτέλεση έγινε την Τρίτη 26 Μαΐου 1942 και οι εκτελέσεις σταμάτησαν τον Οκτώβριο του 1944. Την Πρωτομαγιά του 1944 εκτελέστηκαν 200 πατριώτες, κομμουνιστές. Συνολικά, κατά τον Δήμο Καισαριανής, εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο περίπου 700 αγωνιστές. Οι σελίδες του δήμου δεν συμφωνούν απόλυτα σε ένα επιμέρους νούμερο του 1944 (440 και «πάνω από 400»), γι' αυτό δίνουμε μόνο το συνολικό.

Ο Υμηττός το 1944. Ο Δήμος Καισαριανής γράφει ότι η Καισαριανή υπαγόταν στην Πρώτη Ταξιαρχία, που κάλυπτε από το Γουδί ως τη Γλυφάδα, «όλο το φρύδι Υμηττού». Για τον Δεκέμβριο του 1944 η ίδια πηγή περιγράφει τους αγωνιστές να ανεβαίνουν τον Υμηττό μέσα σε πυκνή χιονοθύελλα. Είναι αφήγηση του δήμου και δεν διασταυρώθηκε.

Η αναδάσωση από το 1945. Μετά τον πόλεμο, με την προτροπή της προέδρου Καίτης Αργυροπούλου, η Φιλοδασική ξεκίνησε αναδάσωση στην Καισαριανή και στον Βύρωνα. Συνέβαλαν και άλλα σωματεία, ο Ελληνικός Ορειβατικός Σύνδεσμος, οι πρόσκοποι και οι οδηγοί. Η έκταση κηρύχθηκε «Αισθητικό Δάσος» με το ΠΔ 91/74. Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία επιβεβαιώνει ότι το δάσος χαλέπιου πεύκης στο βόρειο τμήμα αναπτύχθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο χάρη στις αναδασώσεις της Καισαριανής.

Πιέσεις και πυρκαγιές. Η Φιλοδασική αναφέρει ότι στη δικτατορία απαλλοτριώθηκαν περίπου 680 στρέμματα για την Πανεπιστημιούπολη, και ότι η διάνοιξη της λεωφόρου Αλίμου-Κατεχάκη θυσίασε ακόμα ένα τμήμα. Η πυρκαγιά του Ιουλίου 1988 από την Καλοπούλα κατέκαψε 700 στρέμματα, και του Ιουλίου 2007 άλλα 250 στην περιοχή Κουταλάδες. Μετά το 1988 η Φιλοδασική έχτισε υδατοδεξαμενές και παρατηρητήρια.

Η μονή στα νεότερα χρόνια. Η Μονή Καισαριανής διακόπηκε το 1833, όταν η Αντιβασιλεία του Όθωνα διέλυσε τα ανδρικά μοναστήρια με λιγότερους από έξι μοναχούς. Η Φιλοδασική Ένωση Αθηνών αναστήλωσε το συγκρότημα μεταξύ 1952 και 1955, σε συνεργασία με την Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Προστασία σήμερα. Σύμφωνα με την Ορνιθολογική Εταιρεία, ο Υμηττός είναι Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά (GR126) και μέρος του Τόπου Κοινοτικής Σημασίας GR3000006 (Υμηττός, Αισθητικό Δάσος Καισαριανής, λίμνη Βουλιαγμένης). Ως βασικές απειλές αναφέρει τις πυρκαγιές, τη δόμηση στις παρυφές, τη διάνοιξη δρόμων και τη λαθροθηρία. Ο Σύνδεσμος Προστασίας και Ανάπτυξης Υμηττού (ΣΠΑΥ) παρουσιάζεται ως σύνδεσμος 12 όμορων δήμων με πέντε άξονες δράσης, και στον ιστότοπό του αναφέρεται Μνημόνιο Συνεργασίας με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών για πυρομετεωρολογικό σταθμό.