Πολιτισμός: ο «Τρελλός» και το λιοντάρι του βουνού

Οι Αθηναίοι δεν είπαν ποτέ τον Υμηττό απλώς «βουνό». Του έδωσαν παρατσούκλι.

Ο Τρελλός. Στον λαό ο Υμηττός λέγεται Τρελλός ή Τρελοβούνι. Η ελληνική Βικιπαίδεια σημειώνει ότι το όνομα πιθανόν προέρχεται από τη γαλλική έκφραση très long, «πολύ μακρύς», που έλεγαν ξένοι επισκέπτες. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι το όνομα (Trellós, «τρελός») αναφέρεται στο μακρύ, φιδωτό μήκος του βουνού. Το Athens Voice γράφει ότι για τους Τούρκους ο Υμηττός ήταν το Ντέλη Νταχ, για τους Φράγκους το Monte Matto και για τους Έλληνες ο «Τρελός». Και τα τρία σημαίνουν «Τρελό Βουνό». Το Athens Voice δεν δίνει πηγή για τον ισχυρισμό. Έτσι η εξήγηση του ονόματος μένει εικασία, με τρεις εκδοχές που διαφέρουν: το γαλλικό très long (ελληνική Βικιπαίδεια), το φιδωτό μήκος (αγγλική Wikipedia) και τα ξένα ονόματα (Athens Voice).

Μια παλιά ρήση. Παλιότερα τους Αθηναίους τους έλεγαν τελείως παλαβούς, «αφού ο Ήλιος έβγαινε απ' τον Τρελλό και έδυε στο Δαφνί», όπως τη μεταφέρει η Βικιπαίδεια.

Τραγούδια. Ελαφρά τραγούδια είχαν θέμα τον Υμηττό, όπως το «Εκεί ψηλά στον Υμηττό υπάρχει κάποιο μυστικό».

Η μονή και τα γράμματα. Το Υπουργείο Πολιτισμού γράφει ότι η Μονή Καισαριανής υπήρξε για πολλά χρόνια οικονομικά εύρωστη και είχε αξιόλογη βιβλιοθήκη. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων προσθέτει ότι η ευμάρεια στηριζόταν στην ελιά και στη μελισσουργία. Δεν επαναλαμβάνουμε τον ισχυρισμό ότι η βιβλιοθήκη είχε αρχεία από βιβλιοθήκες της αρχαιότητας. Εμφανίζεται σε σελίδα της Φιλοδασικής Ένωσης χωρίς παραπομπή. Στη μονή σώζεται ο Πύργος των Μπενιζέλων, τριώροφο κτίσμα. Κατά τους μεταβυζαντινούς χρόνους τμήμα του μοναστηριακού συγκροτήματος λειτούργησε ως ελαιοτριβείο.

Ο Καζαντζάκης και η Μονή του Κυνηγού. Ο Νίκος Καζαντζάκης σκόπευε τη δεκαετία του 1920 να ιδρύσει στη Μονή του Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού πνευματική κοινότητα. Η πληροφορία είναι της Βικιπαίδειας, που παραπέμπει στην αλληλογραφία Καζαντζάκη και Λαμπρίδη (έκδοση 2018, σ. 21), την οποία δεν ανοίξαμε.

Το λιοντάρι. Η τοπική παράδοση λέει ότι στο βουνό ζούσε κάποτε ένα λιοντάρι που τρομοκρατούσε τους γύρω κατοίκους. Από αυτό πήρε το όνομά του το σπήλαιο Λιοντάρι, στην ανατολική πλευρά του βουνού, σε υψόμετρο 550 μέτρων, δυτικά των Γλυκών Νερών, κατά το Υπουργείο Πολιτισμού. Η Βικιπαίδεια το τοποθετεί στα βόρεια του βουνού. Κατά την παράδοση που καταγράφει το Υπουργείο Πολιτισμού, το λιοντάρι τρομοκρατούσε τους κατοίκους, μέχρι που τελικά μαρμάρωσε. Ένα μαρμάρινο άγαλμα λέοντος ήταν τοποθετημένο κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου στην Κάντζα ως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι παράδοση, όχι ιστορικό γεγονός.

Τι βρέθηκε στο σπήλαιο. Στο σπήλαιο υπάρχουν ίχνη χρήσης από τη Νεολιθική εποχή, από τις αρχές της 5ης έως περίπου το τέλος της 4ης χιλιετίας π.Χ. Στους κλασικούς χρόνους και αργότερα λειτούργησε ως ιερό, πιθανότατα αφιερωμένο στον Πάνα και στις Νύμφες. Στα νεότερα χρόνια το χρησιμοποιούσαν ως σταύλο. Δεν είναι οργανωμένος αρχαιολογικός χώρος. Έχει διαστάσεις περίπου 50 επί 20 μέτρα και ύψος οροφής από 6 έως 11 μέτρα.